Monika M. Zając: Urodziła się 130 lat temu, 100 lat temu przyjęła chrzest, a 9 sierpnia będziemy wspominać 80. rocznicę jej śmierci. Te okoliczności stały się motywem ogłoszenia roku 2022 rokiem św. Edyty Stein. To z pewnością okazja do upamiętnienia jej ogromnego dorobku teologicznego i filozoficznego. Do czego jeszcze zachęca nas taki jubileusz?

S. Agnieszka Maria od Eucharystii: Z perspektywy chrześcijańskiej wszelkie rocznice czy wspomnienia mają mieć nie tylko wymiar upamiętnienia, czyli przypomnienia sobie albo nawet nauczenia się czegoś nowego. Jeśli wspominamy świętych czy błogosławionych, to zawsze po to, żeby ich naśladować! Można powiedzieć, że dorobek św. Edyty Stein – Teresy Benedykty od Krzyża może być dla nas cenny tylko o tyle, o ile nas samych uczy lepiej żyć, o ile prowadzi nas do Prawdy – tej Prawdy pisanej wielką literą. Dlatego też w naszym zakonie obchody związane z Rokiem św. Edyty Stein mają głównie duchowo-formacyjny wydźwięk.

Jakie wydarzenia zaplanowane są w tym roku w Warszawie?

W naszym warszawskim klasztorze, w dzień liturgicznego święta św. Teresy Benedykty od Krzyża, 9 sierpnia, zapraszamy na Mszę św. za jej przyczyną o godz. 7.30. Natomiast w Warszawskiej Prowincji Karmelitów Bosych zostały zorganizowane cenne inicjatywy. W klasztorze Ojców Karmelitów Bosych na Solcu 22 maja miała miejsce kolejna edycja „Salonu Świętych”. Tym razem było to właśnie spotkanie z tekstami św. Edyty Stein (dostępne na: https: //www.youtube.com/watch?v=fVEeBJc_ra4). Nasze siostry Karmelitanki Bose z Wrocławia przygotowały broszurę o świętej. Warto też wspomnieć o aktualnych publikacjach, bo one najlepiej przybliżają duchowość św. Teresy Benedykty od Krzyża. Są one na stronach naszych wydawnictw Flos Carmel i Wydawnictwa Karmelitów Bosych.

Jaka jest jej rola w życiu, duchowości klasztorów karmelitańskich?

Dorobek filozoficzny św. Edyty Stein jest dosyć powszechnie znany. Jeśli chodzi o jej rolę w duchowości naszego Zakonu zwróciłabym uwagę na trzy rzeczy istotne dla każdego karmelity bosego i karmelitanki bosej. Po pierwsze, samo jej nawrócenie jest spotkaniem z Prawdą. Ten rys jest bardzo charakterystyczny dla duchowości Karmelu, która dąży do Prawdy, którą ją Bóg. Ponadto, to Edycie Stein, jako karmelitance bosej, zawdzięczamy wspaniałe opracowanie doktryny i duchowości św. Jana od Krzyża, zwłaszcza w jej Wiedzy Krzyża. I wreszcie jej śmierć, która była oddaniem życia – dla Boga i za innych ludzi. Jest w tym wzorem dla karmelitów i karmelitanek bosych. Życie Karmelu ma o tyle sens, o ile jest oddawaniem swojego życia dla innych.

Kobieta bardzo wykształcona, można wręcz powiedzieć – emancypowana – która przez rozum odnalazła drogę do Boga. Kim jest dla nas współczesnych? Jaką drogę do świętości nam pokazuje?

Dla św. Edyty charakterystyczne było dążenie do prawdy. Dzięki poszukiwaniu prawdy znalazła Boga. Myślę, że dla współczesnego człowieka jest to bardzo ważne. Po pierwsze, że prawda obiektywna istnieje. Dziś, niestety, nie jest to już oczywiste. A zwrot ku temu, że normy obiektywne są po prostu faktem, jest bardzo ważny, by całkowicie nie zagubić się w życiu. Po drugie, „dobrą nowiną” jest to, że do obiektywnej Prawdy możemy dotrzeć – bo Bóg nam ją objawił w Chrystusie. I po trzecie, że ta Prawda ma moc przemienić nasze życie. Ten, który nas stworzył, zna też nas do głębi, wie, gdzie jest nasze szczęście i spełnienie, pragnie naszego dobra. My mamy Mu tylko zaufać, wchodząc na Jego drogę. I wtedy odnajdziemy w pełni również samych siebie. Wydaje mi się, że taka była też droga duchowych poszukiwań św. Teresy Benedykty od Krzyża.

Przed nami 9 sierpnia – rocznica tragicznej śmierci Edyty Stein i jej narodzin dla nieba. To tylko wspomnienie okrucieństwa wojny? A może też Krzyża wpisanego w jej program życia?

Krzyż to był zdecydowanie program jej życia. Ona zrozumiała tę tajemnicę, również kontemplując nauczanie św. Jana od Krzyża. Przypomnę, że napisał on, że wielu chce iść za Chrystusem drogą pociech, ale mało kto chce wejść w gęstwinę krzyża, podczas gdy dopiero zgoda na wejście w misterium Krzyża prowadzi w pełni do spotkania z Bogiem. Bóg nie chce naszego cierpienia, ale dopuszczając zło i cierpienie, spowodowane ostatecznie grzechem pierworodnym, przemienia je w Chrystusie, czyni owocnym dla nas samych i dla całego świata. Współcierpienie z Chrystusem, jakim była męczeńska śmierć św. Edyty, jest takim ziarnem, które wydaje obfity owoc.

Św. Jan Paweł II powiedział: „Ogłosić dzisiaj św. Edytę Stein współpatronką Europy znaczy wznieść nad starym kontynentem sztandar szacunku, tolerancji i otwartości, wzywający wszystkich ludzi, aby się wzajemnie rozumieli i akceptowali, niezależnie od różnic etnicznych, kulturowych i religijnych oraz by starali się budować społeczeństwo prawdziwie braterskie”. Bardzo potrzebujemy dziś takich patronów i wzorów realizacji tych wartości. Niestety, są one dziś lansowane, ale nie zawsze w duchu chrześcijańskim. Jakiej tolerancji i otwartości uczy nas św. Edyta?

Wydaje mi się, że św. Edyta zaprasza nas do spotkania w wartościach obiektywnych. One nie muszą być koniecznie jakimś paradygmatem w punkcie wyjścia. Ale musi być pragnienie prawdy i szczere dążenie do niej. Dziś często jedyną prawdą staje się to, co czuję albo to, co mi się wydaje. To bardzo umniejsza samego człowieka, gdy nie ma wyjścia poza własny, subiektywny świat. Prawdziwe spotkanie jest możliwe, gdy otwieramy się na prawdę, która jest poza nami i szczerze jej szukamy. Św. Edyta Stein wskazuje, że wtedy nie pobłądzimy – ani nie będziemy zamknięci tylko w swoich założeniach, ani nie nazwiemy prawdą czegoś, co nie ma podstaw się nią nazywać.